موضوع سهم ماینر‌ها یا دستگاه‌های استخراج رمزارز و تأثیر آن‌ها بر شبکه سراسری برق در برنامه «میز اقتصاد» شبکه خبر با حضور محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، و علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی، مورد بررسی قرار گرفت و سردار امینی، رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز پلیس امنیت اقتصادی، نیز به‌صورت تلفنی در این برنامه مشارکت کرد. بر اساس برآورد‌ها، حدود ۲۰۰۰ مگاوات از برق سراسری توسط ماینر‌ها مصرف می‌شود که این میزان تقریباً معادل تولید دو نیروگاه اتمی بوشهر است. این مسئله با توجه به آسیب دیدن برخی از پالایشگاه‌های گاز در جنگ رمضان، اهمیتی دوچندان یافته است. بخش عمده نیروگاه‌های کشور گازی هستند و با وجود تلاش برای جبران آسیب‌های وارده به صنایع گازی، بخش دیگری از این خسارات نیازمند زمان بیشتری برای ترمیم است. وزارت نفت اعلام کرده که نیروگاه‌ها به لحاظ سوخت جایگزین (سوخت مایع) تجهیز شده‌اند، اما هر نیروگاه برای استفاده از سوخت مایع، در هر بار شارژ حدود ۱۵ تا ۲۰ روز کارایی دارد و این فرآیند در طول فصل سرما باید سه تا چهار بار تکرار شود. نکته حائز اهمیت این است که حتی پیش از وقوع جنگ و آسیب‌های وارده به زیرساخت‌ها، کشور با ناترازی جدی در حوزه گاز و برق مواجه بود.
خلأ قانونی ریشه اصلی مشکل
علیرضا سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس، در این برنامه اظهار داشت: واقعیت این است که ما امروز با معضلی به نام غارت برق تولیدی در کشور مواجه هستیم. یکی از بخش‌های درگیر، تولید رمزارز غیرمجاز است که آسیب‌های جدی به کشور وارد کرده است؛ به‌طوری که سالانه حدود دو و نیم میلیارد دلار سرمایه کشور در این حوزه از بین می‌رود. از سال ۹۹ تاکنون بیش از ۳۰۰ هزار ماینر غیرمجاز کشف شده و وجود ۱۷ هزار مرکز غیرمجاز در کشور، رقمی نجومی و نگران‌کننده است. سلیمی با اشاره به ارزانی برق در ایران تصریح کرد: از آنجا که برق در ایران یارانه‌ای است، متخلفان این حوزه تمایل دارند دستگاه‌های ماینر فرسوده با مصرف بسیار بالا را به‌صورت قاچاق وارد کنند. هر دستگاه ماینر در سال حدود ۴۵ میلیون تومان سود دارد که رقمی فوق‌العاده بالاست. وی تأکید کرد: همین موضوع باعث شده تا به دلیل خلأ قانونی، حتی بخش‌های صنعت، کشاورزی و تجاری به سمت استفاده غیرقانونی از این حوزه سوق پیدا کنند و سوله‌های خود را در اختیار ماینرهای غیرمجاز قرار دهند.
سه چالش اصلی در برخورد با ماینر‌ها
سلیمی سه چالش اصلی را این‌گونه برشمرد: اول، بازگشت ماینرهای مکشوفه به چرخه فعالیت است؛ به‌طوری که متخلفان پس از کشف دستگاه‌ها، به‌راحتی به مسیر قبلی خود بازمی‌گردند. دوم، عدم برخورد قاطع با متخلفان به دلیل خلأهای قانونی است که باعث جری شدن آن‌ها و حتی درگیری با ضابطین و مأمورین قضایی شده است. سوم، مسیر پرپیچ‌وخم حقوقی است که برای برخورد با این افراد تعریف شده و نیازمند دادخواست وزارت نیرو و طی کردن فرآیندهای طولانی است. عضو هیئت رئیسه مجلس افزود: گزارش گروه انرژی نشان می‌دهد که ۱۴ هزار دستگاه استخراج رمزارز غیرمجاز در کشور ۳۵۰ هزار میلیارد تومان به شبکه برق خسارت وارد کرده‌اند. همچنین بررسی ترافیک شبکه برق کشور نشان می‌دهد ماینرهای غیرمجازی که هنوز کشف نشده‌اند، همچنان ۲۵۰۰ مگاوات برق مصرف می‌کنند که عددی نزدیک به تولید برق بزرگترین نیروگاه ایران است.
تقدیر توانیر از مردم و کاهش محدودیت‌ها
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، در این برنامه گفت: در تابستان امسال برای دومین سال پیاپی، ۳ درصد از میزان تقاضا و مصرف برق با کمک مردم کاهش یافت، این در حالی است که در تابستان ۱۴۰۳ با ۸.۶ درصد رشد مصرف مواجه بودیم. وی افزود: با وجود ۲۰۰۰ نقطه در شبکه یک میلیون کیلومتری برق که در دوره جنگ مورد اصابت مستقیم یا غیرمستقیم دشمن قرار گرفت، شاخص‌های فنی مطلوبی ثبت شد و امسال شاهد تثبیت فرکانس و ولتاژ بودیم. در سه ماه گذشته، بسیاری از کشور‌های همسایه مانند عراق، پاکستان، گرجستان، ازبکستان، ترکمنستان و قزاقستان دچار فروپاشی شبکه برق شدند. اله‌داد از اجرای طرح ملی کاهش تلفات انرژی (مهتاب) خبر داد و گفت: از ابتدای امسال حدود ۳۰۰۰ مگاوات بار غیرمجاز که بدون لوازم اندازه‌گیری مصرف می‌شد، شناسایی شد که شامل ماینر‌ها، خوش‌نشین‌ها، ویلا‌ها و تالارها بود. نتیجه این اقدام، احیای حدود ۶ میلیارد کیلووات ساعت انرژی تلف‌شده بود که معادل مصرف یک استان متوسط مانند قزوین یا مرکزی است. وی تصریح کرد: تلفات شبکه در این شش ماه بین ۱.۵ تا ۲ درصد کاهش یافت و به زیر ۱۰ درصد رسید. همچنین اله‌داد در خصوص کنتور‌های هوشمند گفت: تعداد این کنتورها به ۷.۵ میلیون رسیده و برنامه ما این است که تا پایان سال به ۹ میلیون کنتور هوشمند برسیم.
اله‌داد در خصوص ماینر‌ها گفت: بیش از ۲۰۰۰ مگاوات مصرف انرژی ماینر‌ها در کشور است. در هفته‌های اخیر مزارعی که با ژنراتور و گاز برق تولید می‌کردند نیز شناسایی شدند. وی افزود: تفاوت ماینر با سایر دستگاه‌ها در کارکرد شبانه‌روزی آن است؛ یک ماینر سه و نیم کیلوواتی معادل ۱۲ خانه انرژی مصرف می‌کند. برای تأمین ۲۰۰۰ مگاوات در نقطه مصرف، باید نزدیک به ۲۵۰۰ مگاوات تولید شود که بیش از دو نیروگاه اتمی بوشهر است. اله‌داد تأکید کرد: متأسفانه بیش از ۹۵ درصد این‌ها از برق غیرمجاز استفاده می‌کنند. وی درباره تفاوت قیمت گفت: «برق صنعتی حدود ۱۰۰۰ تومان، برق کشاورزی ۲۱ تومان و قیمت برق صادراتی ۱۰ سنت است. وقتی ماینر با برق ۲۱ تومانی یا ۱۰۰۰ تومانی کار می‌کند، سودآوری آن بسیار بالاست، اما این پول کثیفی است که در این دوره جنگ، زیرساخت‌های انرژی کشور را که برای رفاه، امنیت و اقتصاد حیاتی است، هدف قرار داده است.»
کشف ۱۲.۹۴۷ دستگاه در ۶ ماه
سردار امینی، رئیس پلیس مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در این برنامه گفت: مبارزه با قاچاق ماینر به عنوان یک موضوع راهبردی در دستور کار پلیس قرار دارد. با تفاهم‌نامه دوجانبه با مهندس اله‌داد، تعامل بسیار خوبی برقرار شده است. از ابتدای سال تاکنون سه مرحله طرح سراسری تشدید مقابله با قاچاق ماینر اجرا شده و حدود ۱۲،۹۴۷ دستگاه ماینر در شش ماهه امسال کشف شده که ۱۲ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. ۱۲۴۸ فقره پرونده تشکیل و ۱۸۷۰ نفر متهم یا مظنون دستگیر شده‌اند. ارزش کشفیات حدود ۱۴۰۰ میلیارد تومان است که ۵۴ درصد افزایش ارزش ریالی نسبت به مدت مشابه سال قبل را نشان می‌دهد. سردار امینی درباره استان‌های هدف گفت: خوزستان، فارس، کرمان، خراسان رضوی، بوشهر و استان‌های صنعتی و مرزی بیشترین فراوانی کشفیات را داشته‌اند. سردار امینی تصریح کرد: انتظار داریم مجازات سنگینی برای قاچاقچیان در نظر گرفته شود. بعد از دستگیری، به دلیل جریمه‌های پایین، متخلفان دوباره به چرخه فعالیت بازمی‌گردند و گستاخ‌تر می‌شوند. وی تأکید کرد: ماینر‌ها حتماً باید معدوم شوند و تحت هر شرایطی مخالف بازگشت آن‌ها به چرخه اقتصاد هستیم. سردار امینی گفت: امسال ۱۷ هزار دستگاه ماینر شناسایی کردیم که بیش از ۷۰ درصد آن از طریق گزارش‌های مردمی به سامانه ۳۰۰۰۵۱۲۱ بوده است. وی هشدار داد: امسال تعداد آتش‌سوزی منازل به علت ماینر به بیش از ۵۰ مورد رسیده است؛ چرا که این دستگاه‌ها تا ۸۰ درجه دما تولید می‌کنند و کوچک‌ترین اتصالی می‌تواند منجر به آتش‌سوزی شود.
سلیمی، عضو هیئت رئیسه مجلس، درباره طرح دوفوریتی گفت: این طرح به کمیسیون قضایی ارجاع شده و به محض دریافت گزارش، در دستور کار قرار خواهد گرفت. وی افزود: اصلاحیه ماده ۱۸۷ که سال ۷۵ مصوب شده را ارائه کردیم که شامل سه فصل است: فصل اول درباره کسانی که از انشعاب مجاز استفاده غیرقانونی کرده‌اند (پیشنهاد شده خسارت گرفته شود، دستگاه ضبط شود، بهای برق با تعرفه صادراتی محاسبه و جریمه دو تا چهار برابر شود)، فصل دوم درباره ماینرهای ثابت و حمایت از ضابطین، و فصل سوم درباره انشعابات غیرمجاز است. سلیمی پیش‌بینی کرد که این طرح تا یک و نیم تا دو ماه آینده به سرانجام برسد.
دستور محرومیت از یارانه برق
در پایان، مهمانان برنامه سه راهکار اصلی را شامل اصلاح قانون، معدوم‌سازی ماینر‌ها و مشارکت مردمی برجسته کردند. مدیرعامل توانیر درباره دستور وزیر نیرو گفت: از چهار شهریور امسال، هر کس در کارخانه، دامداری، بخش کشاورزی، اداری یا خانگی اقدام به استخراج غیرقانونی رمزارز کند، تا یک سال از برق یارانه‌ای محروم شده و صورت‌حسابش آزاد محاسبه می‌شود. همچنین وزارتخانه‌های مربوطه پروانه‌های این افراد را تعلیق یا ابطال می‌کنند. اله‌داد تأکید کرد از امروز هیچ محدودیتی در تأمین انرژی برای مردم در همه تعرفه‌ها وجود ندارد، به شرط تأمین سوخت. فقط صنایعی که انرژی‌بر هستند مطابق ماده ۴ خودشان باید تأمین کنند و کشاورزان برابر پروانه صادره تأمین برق می‌شوند. همچنین وی شماره‌های ۳۰۰۰۵۱۲۱ و ۳۰۰۰۶۱۲۱ را برای دریافت گزارش‌های مردمی اعلام کرد.
