امین زمانی، کارشناس بازار انرژی، با تشریح سازوکار تابلوی سبز بورس انرژی اظهار داشت که این بستر معاملاتی به‌طور اختصاصی به نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و بادی اختصاص یافته است. وی مهم‌ترین مزیت رقابتی این تابلو را برخورداری از ضمانت عدم اعمال خاموشی دانست و تأکید کرد که شرکت توانیر تحت هیچ شرایطی امکان قطع برق معامله‌شده در این بستر را نخواهد داشت.
این کارشناس در تبیین ابعاد تقاضای برق سبز، به ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان اشاره کرد که صنایع را مکلف می‌سازد در سال نخست، یک درصد و در یک بازه زمانی پنج‌ساله، تا سقف پنج درصد از برق مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند. وی افزود که بر اساس مصوبه هیئت وزیران، مقرر شده است تا چشم‌انداز سال ۱۴۰۷، علاوه بر ۵ درصد کنونی، ۱۵ درصد دیگر به تکالیف بخش صنعت و ۲۰ درصد نیز به تعهدات بخش عمومی افزوده شود.
امین زمانی در خصوص محدودیت‌های ورود مشترکان خرد به تابلوی سبز تصریح کرد: ماهیت تابلوی سبز، تعهدی و ناظر به آینده است؛ از همین رو مشارکت‌کنندگان ملزم به ارائه تضامین فنی و مالی هستند. تولیدکننده باید پشتوانه‌های فنی لازم را تضمین کند تا در صورت بروز هرگونه اختلال، توانایی بازگرداندن سریع برق به شبکه را داشته باشد؛ همچنین ارائه وثایق مالی برای جبران خسارت و پرداخت جرایم احتمالی در صورت عدم اجرای تعهدات الزامی است. وی افزود که به دلیل ناتوانی مشترکان خرد در تأمین این شروط، کف ورودی ۱۰۰ کیلوواتی برای معاملات تعیین شده که عملاً ورود مستقیم تولیدکنندگان کوچک را ناممکن ساخته و معاملات آنان را به سازوکار خرید تضمینی محدود کرده است.
این کارشناس با اشاره به چالش‌های اقتصادی برای بخش خانگی بیان کرد که شکاف میان نرخ خرید تضمینی (به‌عنوان مثال ۳۸۰۰ تومان) و قیمت‌های کشف‌شده در تابلوی سبز (مانند ۷۰۰۰ تومان)، صرفه اقتصادی طرح‌های خانگی را کاهش داده و سرمایه‌گذاران خرد را به سمت بازارهای با سودآوری مطمئن‌تر سوق داده است.
تجمیع‌کننده‌ها؛ حلقه اتصال پشت‌بام به بورس انرژی
امین زمانی برای رفع این معضل، بر ضرورت تعریف نهادهای واسط تحت عنوان شرکت‌های تجمیع‌کننده تأکید کرد. وی توضیح داد که این شرکت‌ها به‌عنوان طرف مستقیم قرارداد با بورس انرژی، برق تولیدی واحدهای پراکنده بر پشت‌بام منازل را گردآوری کرده و به تالار معاملاتی عرضه می‌کنند. در این مدل، بورس انرژی تعهدات حقوقی و فنی را از شرکت تجمیع‌کننده مطالبه می‌کند و این شرکت‌ها با مشترکان خانگی قرارداد منعقد می‌نمایند.
رقابت تجمیع‌کننده‌ها و مزیت پشت‌بامی برای شبکه
به گفته زمانی، با ابلاغ آیین‌نامه مربوطه، شرکت‌های شاخص در حال ورود به این عرصه هستند. وی پیش‌بینی کرد که با گسترش فضای رقابتی، شرکت‌های تجمیع‌کننده خدماتی نظیر تسهیلات اولیه برای نصب تجهیزات خورشیدی و پشتیبانی فنی ارائه خواهند داد که منجر به افزایش قیمت خرید برق از خانوارها می‌شود.
وی در خصوص مزایای نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی خاطرنشان کرد: تولید پراکنده در نقطه مصرف، نیاز به توسعه خطوط انتقال و ایستگاه‌ها را کاهش داده و با آزادسازی ظرفیت شبکه، کاهش تلفات و افت بار در ساعات اوج مصرف را به همراه دارد. این رویکرد همچنین فرصت‌های بکری را برای استارتاپ‌ها فراهم می‌کند تا بدون نیاز به سرمایه‌گذاری کلان و با تکیه بر دانش تخصصی، فعالیت خود را آغاز کنند.
افق پیش‌رو؛ از تجمیع‌کننده‌ها تا رونق بورس انرژی
امین زمانی در پایان، رونق فعالیت تجمیع‌کننده‌ها را شاهراه اصلاح نظام اقتصادی انرژی دانست و ابراز امیدواری کرد که با ورود مؤثر این نهادها، خانوارها به بازیگران فعال تولید بدل شوند، امنیت تأمین برق صنایع تضمین گردد و اقتصاد انرژی کشور از مناسبات سنتی به سمت بازاری کاملاً رقابتی و باثبات حرکت کند.
