حمیدرضا عظیمی، قائم‌مقام سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، با اشاره به عبور ظرفیت تجدیدپذیرها از ۶۰۰۰ مگاوات و تأکید بر اینکه بیش از ۹۰ درصد این ظرفیت به نیروگاه‌های خورشیدی اختصاص دارد، تصریح کرد که در شرایط فعلی، تمرکز بر رفع گلوگاه‌های اجرایی، مالی و شبکه از اهمیت راهبردی برخوردار است. وی افزود: به اعتقاد بنده، امروز دیگر مسئله اصلی، شناخت ظرفیت‌های تجدیدپذیر کشور نیست؛ بلکه اولویت اصلی، سرعت بخشیدن به فرآیند تبدیل این ظرفیت‌های بالقوه به پروژه‌های کاملاً اجرایی و تأمین مالی‌شده است.
عظیمی، مهم‌ترین موانع توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و جذب سرمایه‌گذاری را شامل محدودیت‌های ناشی از تحریم، چالش‌های حمل‌ونقل و تأمین تجهیزات، دشواری در تأمین و تخصیص به‌موقع منابع مالی و ارزی، طولانی بودن برخی فرآیند‌های اداری و اخذ مجوزها، محدودیت‌ها و گلوگاه‌های اتصال به شبکه و همچنین ریسک‌های اقتصادی پروژه‌ها، به‌ویژه در شرایط نوسان نرخ ارز، قیمت تجهیزات و نرخ فروش برق عنوان کرد. وی ادامه داد: در واقع سرمایه‌گذار زمانی با اطمینان وارد پروژه می‌شود که مؤلفه‌های تأمین مالی، تأمین تجهیزات و امکان اتصال و فروش برق برای او قابل پیش‌بینی باشد. تجربه دو سال اخیر نشان داده است هرجا این زنجیره هماهنگ شده، رشد ظرفیت نیز شتاب گرفته است؛ به‌گونه‌ای که ظرفیت خورشیدی کشور از حدود ۷۰۰ مگاوات به بیش از ۵۴۰۰ مگاوات رسیده است.
لزوم توسعه همزمان نیروگاه، شبکه و زیرساخت‌های مالی
عظیمی در پاسخ به اینکه برای تحقق افزایش ظرفیت تجدیدپذیرها چه الزامات و زیرساخت‌هایی لازم است؟ اظهار کرد: برای رسیدن به ظرفیت‌های هدف، صرفاً احداث نیروگاه کافی نیست؛ بلکه باید اکوسیستم توسعه تجدیدپذیرها به‌صورت همزمان و متوازن رشد یابد. در بخش شبکه، توسعه خطوط انتقال و فوق‌توزیع، ایجاد پست‌های جدید، تقویت شبکه در مناطق دارای پتانسیل و استفاده از ظرفیت‌های مدیریت هوشمند شبکه امری ضروری است. به گفته وی، با افزایش سهم انرژی‌های متغیر مانند خورشید و باد، ذخیره‌ساز‌های انرژی، مدیریت بار و نیروگاه‌های مکمل اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. در برنامه‌های اعلام‌شده نیز توسعه ذخیره‌ساز‌ها و سامانه‌های خورشیدی مجهز به اینورتر‌های هیبریدی و باتری مورد توجه قرار گرفته است.
قائم‌مقام ساتبا ادامه داد: در حوزه مالی نیز باید منابع مختلف را فعال کنیم؛ منابع صندوق توسعه ملی، منابع بانکی، سرمایه بخش خصوصی، بازار سرمایه و در صورت فراهم شدن شرایط، منابع و سرمایه‌گذاری خارجی. عظیمی تأکید کرد: بنابراین باید از نگاه صرف به ساخت نیروگاه، به سمت نگاه جامع شامل ساخت نیروگاه، توسعه شبکه، تأمین منابع مالی و توسعه بازار برق حرکت کنیم.
کاهش ریسک؛ مطالبه اصلی بخش خصوصی
وی درباره چالش‌های بخش خصوصی و اقدامات ساتبا برای رفع آنها نیز گفت: بخش خصوصی امروز بیش از هر چیز به کاهش ریسک و افزایش پیش‌بینی‌پذیری نیاز دارد. عظیمی چالش‌های اصلی را شامل تأمین مالی، تأمین ارز و تجهیزات، حمل‌ونقل، فرآیند‌های مجوز، اتصال به شبکه و اطمینان از بازگشت سرمایه دانست و افزود: رویکرد ساتبا این است که در حد اختیارات خود، نقش تسهیل‌گر و هماهنگ‌کننده را پررنگ‌تر کند؛ یعنی پروژه را از مرحله مجوز تا تأمین مالی، تجهیزات، احداث و اتصال به شبکه با جدیت بیشتری پیگیری کند. به گفته وی، در حوزه تجهیزات نیز اقداماتی برای تسهیل واردات و ترخیص تجهیزات و استفاده بیشتر از ظرفیت تولید داخل انجام شده است. هدف این است که سرمایه‌گذار احساس نکند بعد از امضای قرارداد، تازه با زنجیره‌ای از موانع مواجه خواهد شد.
هدف‌گذاری برای افزایش ظرفیت نیروگاه‌های بادی
قائم‌مقام ساتبا درباره مهم‌ترین موانع توسعه نیروگاه‌های بادی نیز اظهار کرد: در بخش بادی، مسئله اصلی کمی متفاوت است. کشور از نظر پتانسیل بادی ظرفیت قابل توجهی دارد، اما تبدیل این پتانسیل به پروژه‌های اقتصادی و اجرایی با موانعی مواجه بوده است. وی سرمایه‌گذاری اولیه و هزینه بالای تجهیزات، محدودیت تأمین توربین و تجهیزات تخصصی، مشکلات حمل‌ونقل تجهیزات بزرگ و سنگین، محدودیت‌های ناشی از تحریم و انتقال فناوری، نیاز به توسعه شبکه در مناطق دارای پتانسیل باد و ضرورت ایجاد مدل اقتصادی و تأمین مالی متناسب با پروژه‌های بادی را از مهم‌ترین این موانع برشمرد.
عظیمی ادامه داد: بنابراین برای احداث نیروگاه‌های بادی باید یک بسته مشخص شامل تأمین مالی، تأمین توربین، توسعه شبکه، تسهیل حمل‌ونقل و تضمین فرآیند خرید و فروش برق طراحی و اجرا شود که در این راستا اقداماتی را انجام دادیم و امیدواریم تا پایان سال آینده ظرفیت فعلی ۳۷۱ مگاواتی نیروگاه بادی را به حداقل ۱۰۰۰ مگاوات برسانیم.
وی در ادامه درباره تداوم توسعه تجدیدپذیرها پس از عبور از ۶۰۰۰ مگاوات گفت: امروز که ظرفیت تجدیدپذیرها از ۶۰۰۰ مگاوات عبور کرده، هدف بعدی صرفاً افزایش یک عدد روی کاغذ نیست؛ بلکه ایجاد یک مسیر پایدار برای ورود مستمر ظرفیت جدید به شبکه است. قائم‌مقام ساتبا افزود: به بیان ساده، مرحله اول را با شتاب در احداث پشت سر گذاشته‌ایم؛ در ادامه نیز می‌بایست به پایداری، تنوع‌بخشی و نهادینه‌کردن سرمایه‌گذاری نیز توجه خاصی داشته باشیم. این همان مسیری است که می‌تواند توسعه تجدیدپذیرها را از یک برنامه مقطعی به یک جریان پایدار در صنعت برق تبدیل کند.
