بر اساس داده‌های منتشر شده توسط توانیر، شاخص‌های کلیدی صنعت برق کشور در سال جاری تغییرات قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند. تعداد دفعات قطع و وصل کلیدهای شبکه از حدود ۸۵۰ هزار مورد به بازه ۳۵۸ تا ۳۸۹ هزار مورد کاهش یافته و میزان ناترازی اوج بار نیز از حدود ۲۰ هزار مگاوات به ۱۰ هزار مگاوات رسیده است. در همین بازه زمانی، محدودیت‌های اعمالی بر صنایع ۵۰ درصد کاهش یافته، میزان مصرف برق در تابستان حدود ۳ درصد افت داشته و تعداد کنتورهای هوشمند نصب‌شده به ۷.۵ میلیون دستگاه افزایش یافته است. با این وجود، تأمین سوخت نیروگاه‌ها همچنان یکی از دغدغه‌های اصلی برای فصل زمستان محسوب می‌شود و ذخیره‌سازی ۳.۲ میلیارد لیتری گازوئیل برای جبران محدودیت‌های احتمالی گاز پیش‌بینی شده است.
توانیر با عبور از دوره اوج مصرف تابستان، آماری از کاهش ۵۴ درصدی تعداد قطع و وصل کلیدهای برق نسبت به سال گذشته ارائه داده است. طبق اعلام مدیرعامل توانیر، این رخدادها از حدود ۸۵۰ هزار مورد در سال گذشته به حدود ۳۵۸ هزار مورد در سال جاری کاهش یافته است. اگرچه در برخی گزارش‌ها رقم ۳۸۹ هزار مورد نیز ذکر شده، اما در هر دو روایت، اصل کاهش ۵۴ درصدی مورد تأیید است. علاوه بر این، توانیر از بهبود ۴۳ درصدی محدودیت‌های ناشی از افت فرکانس، ارتقای ۱۸ درصدی وضعیت ولتاژ و کاهش ۱۳ درصدی حوادث تجهیزات خبر داده است که نشان‌دهنده بهبود برخی شاخص‌های شبکه است. با این حال، باید توجه داشت که کاهش قطع و وصل برق لزوماً به معنای حل کامل ناترازی نیست؛ چرا که ناترازی به معنای شکاف میان عرضه و تقاضا در اوج بار است و ممکن است شبکه با مدیریت بار، جابه‌جایی مصرف یا محدود کردن مشترکان، پایدارتر مانده باشد بدون آنکه ظرفیت تولید پایدار جدیدی به همان میزان وارد مدار شده باشد.
مدیرعامل توانیر عنوان کرده که اوج ناترازی برق در تابستان ۱۴۰۵ از حدود ۲۰ هزار مگاوات به ۱۰ هزار مگاوات کاهش یافته است. برای تحلیل دقیق این موضوع، باید مشخص شود چه میزان از این کاهش حاصل افزایش ظرفیت واقعی تولید و چه میزان ناشی از مدیریت مصرف و محدودیت‌های اعمالی بوده است. آمارهای توانیر نشان می‌دهد که میزان محدودیت‌ها در مجموع تعرفه‌ها ۴۷ درصد و در بخش صنعتی حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است. همچنین، محدودیت شهرک‌های صنعتی در میانه تابستان از دو روز در هفته به یک روز تقلیل یافت. با توجه به کاهش ۳ درصدی مصرف برق تابستان، تفکیک سهم افزایش تولید، مدیریت مصرف و اصلاح شبکه برای درک واقعی «کاهش ناترازی» ضروری است.
در حوزه صنایع، کاهش محدودیت‌ها و افزایش دریافت انرژی توسط صنایع پتروشیمی از نکات برجسته عملکرد امسال است. این بهبود از آن جهت اهمیت دارد که خاموشی صنایع مستقیماً بر تولید، صادرات و اشتغال اثرگذار است. با این حال، تداوم استفاده از کنتورهای هوشمند (که تعداد آن‌ها ۲۵ درصد افزایش یافته و به ۷.۵ میلیون دستگاه رسیده) ابزاری برای مدیریت هوشمند بار است که نباید با افزایش ظرفیت تولید اشتباه گرفته شود.
با فرارسیدن فصل سرما، آزمون تأمین سوخت نیروگاه‌ها آغاز می‌شود. بخش عمده برق ایران توسط نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود و افزایش مصرف گاز خانگی می‌تواند سهم نیروگاه‌ها را تحت فشار قرار دهد. رئیس قرارگاه رفع ناترازی انرژی مجلس از رسیدن ذخایر گازوئیل به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر خبر داده که نسبت به ۲.۷ تا ۲.۸ میلیارد لیتر در مدت مشابه سال قبل افزایش یافته است. این موضوع نشان می‌دهد که پرونده ناترازی انرژی همچنان باز است و وابستگی برق و گاز به یکدیگر به قوت خود باقی است.
در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر، توانیر از رشد ظرفیت از حدود ۱۲۵۰ مگاوات به نزدیک ۶۰۰۰ مگاوات خبر داده است. اگرچه این روند با استانداردهای جهانی و پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) همسو است، اما باید بین «ظرفیت نصب‌شده» و «برق تولیدشده در زمان اوج» تفاوت قائل شد. بدون توسعه شبکه، ذخیره‌سازی و انعطاف‌پذیری، تکیه صرف بر ظرفیت‌های خورشیدی و بادی نمی‌تواند پایداری شبکه را در ساعات بحرانی تضمین کند.
در نهایت، برای ارزیابی دقیق عملکرد صنعت برق، باید به اهداف برنامه هفتم توسعه از جمله افزایش ظرفیت نصب‌شده به ۱۲۴٬۴۸۵ مگاوات، رسیدن ظرفیت تجدیدپذیرها به ۷٬۳۸۸ مگاوات و کاهش تلفات انتقال و توزیع به ۱۲ درصد توجه کرد. کاهش خاموشی‌ها دستاوردی ارزشمند است، اما حل پایدار ناترازی نیازمند ظرفیت تولید جدید، سوخت مطمئن و مدیریت هوشمند است تا مسئله از نقطه‌ای به نقطه دیگر در زنجیره انرژی منتقل نشود.
