مصطفی رجبی مشهدی در جریان برگزاری دوازدهمین کنفرانس بین‌المللی مهندسی صنایع و سیستم‌ها که در دانشکده مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد برپا شد، با واکاوی ابعاد جدید چالش‌های صنعت برق اظهار کرد: گسترش روزافزون ایستگاه‌های شارژ برقی خودرو و شارژ در منزل، پیچیدگی‌های نوینی را به شبکه تحمیل کرده و موجب افزایش مصرف انرژی شده است. وی با اشاره به قابلیت دوسویه خودروهای متصل به شبکه، افزود: این خودروها همزمان قادر به دریافت و تزریق برق هستند و این رویکرد که به عنوان نگاه سیال و هوشمند به شبکه شناخته می‌شود، با افزودن برنامه‌های ذخیره‌ساز و اضافه شدن یک مگاوات‌ساعت جدید به ظرفیت ذخیره‌سازی، در دستور کار قرار گرفته است.
معاون برق و انرژی وزارت نیرو با بیان اینکه رشد فناوری‌ها و عدم‌قطعیت‌های ناشی از آن، موضوعی اساسی در صنعت برق است، تصریح کرد: اگرچه این تحولات برای بخش سوخت منافعی دارد، اما عدم‌قطعیت در مقیاس بزرگ می‌تواند چالش‌های جدی برای شبکه ایجاد کند. وی یکی از مشکلات کلیدی سال گذشته و امسال را کاهش شدید تولید نیروگاه‌های تجدیدپذیر در ساعات ۱۵ تا ۱۷ دانست؛ بازه‌ای که مصرف به اوج خود می‌رسد و ضرورت توجه به روش‌های جایگزین را دوچندان می‌کند.
رجبی مشهدی با تأکید بر پیشرفت در برقراری تعادل دوسویه در شبکه، گفت: اکنون برای برخی مشترکان، امکان تأمین برق به‌صورت نزدیک به خط یا غیرمتمرکز فراهم شده است. در حال حاضر، برخی مشترکان دارای نیروگاه‌های بزرگ هستند و برق تزریق می‌کنند و برخی دیگر از شبکه برداشت می‌نمایند که این امر نشان‌دهنده تغییرات جدی در ابعاد اقتصادی و فنی شبکه است.
وی در ادامه با اشاره به چالش‌های تابستان و زمستان، افزود: در تابستان، ناترازی سرمایه‌گذاری و تقاضا منجر به اعمال خاموشی مشترکان عمومی می‌شود و در بخش سوخت نیز با توجه به وقایع اخیر در جزیرهٔ مربوط به میادین گازی و پالایشگاه‌ها، پیش‌بینی می‌شود زمستان سختی در پیش باشد. معاون برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به افزودن دو متغیر میزان تابش خورشید و نزدیکی تولید به قدرت عملی نیروگاه‌های خورشیدی و همچنین تأثیر دما بر مصرف گاز مشترکان خانگی، تجاری و مشترکان شرکت ملی گاز ایران، مسئله تخصیص سوخت را بسیار پیچیده توصیف کرد.
رجبی مشهدی با تأکید بر پیچیدگی‌های لجستیکی در سطح منطقه‌ای، از جمله تعیین مسیر کامیون‌های حمل سوخت و هماهنگی با شبکهٔ توزیع برق، خاطرنشان کرد: دو حادثهٔ بزرگ نوسان الکتریکی بین شبکه‌های شمال‌غرب و جنوب‌شرق کشور، اهمیت پایش لحظه‌ای و استفاده از سامانه‌های داده‌محور را اثبات کرد. وی افزود: استفاده از داده‌های نمونه‌برداری فراوان در مرکز ملی سیستم، می‌تواند به پیش‌بینی و جلوگیری از نوسانات لحظه‌ای تا ۶۰۰ مگاوات بر روی یک خط انتقال کمک کند.
وی با اشاره به تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و دسترسی آسان‌تر به کنترل وسایل سرمایشی، گفت: این موضوع تأثیر دما بر میزان تقاضا را پیچیده‌تر کرده است. معاون برق و انرژی وزارت نیرو در خصوص مدیریت حوادث تصریح کرد: در شرایط ناترازی، محاسبات دقیق‌تری لازم است و گاهی مجبور به کاهش فرکانس پیش از رسیدن به عملکرد مطلوب می‌شویم. همچنین شناسایی حدود ۳۰۰۰ مورد مصرف غیرمجاز که نیازمند بهره‌گیری از هوش مصنوعی است، در دستور کار قرار دارد و تاکنون حدود بیست‌وپنج درصد از این موارد شناسایی شده و قوانین بازدارنده نیز در مجلس در دست پیگیری است.
رجبی مشهدی با اشاره به اینکه حدود سی درصد از نیروگاه‌ها و شبکه عمر مفید خود را سپری کرده‌اند، اظهار کرد: فرسودگی در کلان‌شهرها چالش اصلی است و به‌دلیل تداخل با تأسیسات شهری مانند مترو، گاز، آب و مخابرات، توسعه با کابل‌های زیرزمینی دشوار است؛ لذا روی آوردن به تأمین برق محلی از طریق نیروگاه‌های خورشیدی در دستور کار قرار دارد. وی با تأکید بر لزوم ایجاد دریاچهٔ دادهٔ یکپارچه برای تصمیم‌سازی‌های مؤثر، افزود: هوشمندسازی باید به تصمیمات مدیریتی منجر شود؛ همان‌طور که تجربهٔ موفق ایران در مدیریت مصرف بخش اداری با نصب موتورهای هوشمند و کاهش ۳۰ درصدی مصرف در ساعات کاری، در برخی کشورهای دیگر نیز مورد استفاده قرار گرفت.
معاون برق و انرژی وزارت نیرو در پایان با اشاره به هماهنگی بیش از هزار صنعت انرژی‌بر از جمله سیمان، آلومینیوم، صنایع بزرگ، شهرک‌های صنعتی و متروها برای مدیریت پیک بار، گفت: از روی مصرف برق می‌توان رشد اقتصادی را پیش‌بینی کرد. همچنین در حوزهٔ نگهداری و تعمیرات، رویکرد به مدیریت لحظه‌ای و پیش‌بینی‌پذیر تغییر یافته و استفاده از سنسورهای جدید و تجهیزات هوشمند، دوره‌های تعمیراتی را کاهش داده و با استفاده از اطلاعات جغرافیایی، امکان بازگرداندن تجهیزات از رده‌خارج‌شده به چرخه، حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش هزینهٔ سرمایه‌گذاری را به همراه داشته است.
