بخش قابل‌توجهی از نیروگاه‌های خورشیدی هند در ایالت‌هایی نظیر راجستان و گجرات متمرکز شده‌اند، در حالی که کانون‌های اصلی مصرف در نقاط دیگری از این کشور واقع شده‌اند. با شتاب گرفتن روند افزایش ظرفیت تولید، فشار بر شبکه انتقال نیز به شکل چشمگیری فزونی یافته است. به‌طوری که در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، حدود ۱۴ درصد از کل تولید خورشیدی هند، معادل بیش از ۸ تراوات‌ساعت، با محدودیت مواجه شد و در برخی مناطق، بخش بسیار بزرگی از برق سبز تولیدی، عملاً امکان ورود به شبکه سراسری را پیدا نکرد. این چالش در کشوری بروز کرده که همچنان مصمم است سرعت توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را حفظ کند. دولت هند در حال آماده‌سازی شبکه انتقال برای پذیرش بیش از ۵۰۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ است و بر اساس برنامه ملی برق، پیش‌بینی شده که طول شبکه انتقال ۲۲۰ کیلوولت و بالاتر، از حدود ۵۰۴ هزار کیلومترمدار در فوریه ۲۰۲۶ به ۶۴۸ هزار کیلومتر مدار در سال ۲۰۳۲ برسد. همچنین ظرفیت انتقال میان مناطق مختلف کشور قرار است از ۱۲۰ گیگاوات به ۱۶۸ گیگاوات ارتقا یابد. این ارقام نشان‌دهنده آن است که هند پس از سال‌ها سرمایه‌گذاری کلان در حوزه تولید، اکنون فاز جدیدی از توسعه را با تمرکز بر خطوط انتقال، پست‌های فشار قوی و سامانه‌های ذخیره‌ساز دنبال می‌کند.
یکی از تازه‌ترین پروژه‌ها، ابعاد این تحول زیرساختی را به‌خوبی نمایان می‌سازد؛ پاورگرید هند در حال پیشبرد یک خط انتقال برق مستقیم ولتاژ بالا (HVDC) با ظرفیت ۶۰۰۰ مگاوات و ولتاژ ۸۰۰ کیلوولت است. این پروژه که برای انتقال حجم بالای برق تجدیدپذیر از مناطق تولید به سایر نقاط شبکه طراحی شده، شامل دو ایستگاه تبدیل ۳۰۰۰ مگاواتی خواهد بود. این کریدور در مه ۲۰۲۵ به‌عنوان بخشی از طرح توسعه شبکه بین‌ایالتی هند تصویب شد. انتخاب این نوع خطوط انتقال پرظرفیت جریان مستقیم برای هند تصادفی نیست؛ چرا که با فاصله صدها کیلومتری نیروگاه‌های بزرگ خورشیدی و بادی از مراکز صنعتی و شهرهای پرمصرف، مسئله اصلی دیگر صرفاً تولید ارزان برق نیست، بلکه انتقال ایمن و کارآمد حجم عظیمی از انرژی به محل حضور مصرف‌کنندگان است. در همین راستا، چندی پیش پروژه دیگری به ارزش حدود ۴۷ میلیارد روپیه برای انتقال تا ۴۵۰۰ مگاوات برق تجدیدپذیر و برق حاصل از ذخیره‌سازی از کارناتاکا به مراکز مصرف در ماهاراشترا واگذار شد. این پروژه که ۵۶۲ کیلومتر مدار خط انتقال و ۹۰۰۰ مگاولت‌آمپر ظرفیت پست به شبکه می‌افزاید، قرار است ظرف سه سال به بهره‌برداری برسد. بنابراین، پروژه ۶ گیگاواتی اخیر را نمی‌توان یک سرمایه‌گذاری منفرد دانست؛ چرا که چندین نقطه مختلف هند هم‌زمان در حال آماده‌سازی زیرساخت‌ها برای جابه‌جایی حجمی از برق هستند که تا چند سال پیش در شبکه وجود نداشت.
این روند البته از امروز آغاز نشده و هند سال‌هاست برنامه «کریدور انرژی سبز» را با جدیت پیش می‌برد. تنها در فاز دوم این برنامه، حدود ۱۰۷۵۰ کیلومتر-مدار خط انتقال و ۲۷٬۵۰۰ مگاولت‌آمپر ظرفیت پست برای اتصال نزدیک به ۲۰ گیگاوات تولید تجدیدپذیر در هفت ایالت در نظر گرفته شده است. در مجموع، دو فاز کریدور‌های انرژی سبز برای انتقال برق حدود ۴۴ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر طراحی شده‌اند. تفاوت شرایط امروز در مقیاس مسئله است؛ توسعه خورشیدی چنان با سرعت پیش رفته که شبکه‌ای که زمانی قرار بود پشتیبان رشد تجدیدپذیر‌ها باشد، اکنون خود به یکی از مهم‌ترین کانون‌های سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. ماجرای ۱۱ تراوات‌ساعت برق خورشیدی استفاده‌نشده، هزینه این ناهماهنگی را آشکار کرده است. از فوریه ۲۰۲۵، محدودیت‌های انتقال حدود ۴۵ میلیارد روپیه زیان برای توسعه‌دهندگان تجدیدپذیر به همراه داشته و دولت هند حتی در حال بررسی اعطای وام‌های ارزان و بلندمدت به پروژه‌های آسیب‌دیده از این وضعیت است. حدود یک‌سوم از ۵۴.۸ گیگاوات ظرفیت پاکی که تا ماه می ۲۰۲۶ به شبکه اضافه شده بود نیز به راه‌حل‌های موقت انتقال متکی بوده است. در واقع، با وجود احداث نیروگاه و صرف سرمایه، وقتی شبکه امکان تحویل برق را ندارد، بخشی از ارزش اقتصادی سرمایه‌گذاری از بین می‌رود. به همین دلیل، هند در کنار توسعه خطوط انتقال، به سراغ ذخیره‌سازی و مدیریت هوشمند شبکه رفته است. دولت برای حدود ۴۳.۸ گیگاوات‌ساعت باتری، طرح‌های حمایت مالی در نظر گرفته، نیروگاه‌های ترکیبی خورشیدی، بادی و باتری را تشویق کرده و سیزده مرکز مدیریت انرژی تجدیدپذیر برای پیش‌بینی و پایش لحظه‌ای تولید راه‌اندازی کرده است. فناوری‌هایی نظیر جبران‌ساز‌های استاتیک (STATCOM) نیز برای حفظ پایداری شبکه در دستور کار قرار دارند. تازه‌ترین گام، پیشنهاد الزام پروژه‌های جدید خورشیدی و بادی دولتی به همراه‌کردن باتری از ژوئیه ۲۰۲۷ است که نشان می‌دهد مسئله دیگر صرفاً با احداث خطوط انتقال حل‌شدنی نیست.
رشد تجدیدپذیر‌ها در هند به مرحله‌ای رسیده که آثار آن فراتر از محوطه نیروگاه‌ها مشهود است. تا زمانی که سهم خورشید و باد محدود بود، توجه و سرمایه عمدتاً بر خود نیروگاه‌ها متمرکز بود، اما اضافه‌شدن ده‌ها گیگاوات ظرفیت جدید، نیازمند شبکه‌ای متناسب با این مقیاس است. به همین دلیل، بخش عمده‌ای از سرمایه‌گذاری هند در تجدیدپذیر‌ها اکنون در خطوط پرتوان انتقال برق، پست‌های جدید، ذخیرهسازها و سامانه‌های پیش‌بینی و مدیریت شبکه جریان دارد. برنامه دولت برای اتصال بیش از ۵۰۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ نشان می‌دهد که شبکه انتقال دیگر زیرساختی در حاشیه نیست و به یکی از ارکان اصلی توسعه تبدیل شده است. این وجه از تجربه هند برای ایران نیز بسیار قابل‌تأمل است، به‌ویژه در شرایطی که توسعه تجدیدپذیر‌ها از مقیاس‌های محدود فاصله گرفته است. با افزایش ظرفیت خورشیدی و بادی در کشور، دامنه فعالیت این صنعت گسترده‌تر شده و فرصت‌های تازه‌ای در حوزه‌های انتقال، ذخیره‌سازی، تجهیزات شبکه، پیش‌بینی تولید و مدیریت هوشمند برق ایجاد می‌شود. بدین ترتیب، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر را می‌توان محرکی برای شکل‌گیری زنجیره‌ای بزرگ‌تر از سرمایه‌گذاری‌ها دانست که سایر بخش‌های صنعت برق را نیز با خود همراه می‌کند؛ همان مسیری که هند با اجرای کریدور‌های انرژی سبز، خطوط انتقال پرظرفیت و ذخیره‌سازی در مقیاس شبکه در حال پیمودن آن است. شاید مهم‌ترین درس تجربه هند برای کشور‌هایی که در حال افزایش ظرفیت تجدیدپذیر خود هستند، همین تغییر مقیاس باشد؛ چرا که با افزایش سهم تجدیدپذیر‌ها در سبد برق، خودِ شبکه نیز به بخشی جدایی‌ناپذیر از اقتصاد تجدیدپذیر‌ها تبدیل می‌شود.
