راشد پرستار، با تأکید بر اهمیت حیاتی ارتقای سطح تاب‌آوری نیروگاه‌های برق حرارتی در دوران پساجنگی، تصریح کرد که در چنین شرایطی، تأمین پایدار انرژی نخستین پیش‌نیاز برای بازگشت اقتصاد به مدار رشد است. وی افزود که تجارب جهانی نشان می‌دهد بدون دسترسی مطمئن و مستمر صنایع، واحدهای تولیدی و بخش خدمات به انرژی الکتریکی، احیای تولید، اشتغال‌زایی و جذب سرمایه‌گذاری عملاً غیرممکن خواهد بود. به گفته وی، نیروگاه‌های برق حرارتی به دلیل نقش محوری در تولید برق کشور و حفظ پایداری شبکه، ستون فقرات فعالیت‌های اقتصادی محسوب می‌شوند و از این رو، افزایش تاب‌آوری این مراکز نه صرفاً یک اقدام فنی، بلکه یک اولویت راهبردی برای بازسازی اقتصاد ملی است. پرستار با تبیین مفهوم تاب‌آوری به عنوان توانایی حفظ تولید، بازیابی سریع شرایط عادی پس از بحران و کاهش آسیب‌پذیری در برابر اختلالات، تأکید کرد که دستیابی به این هدف بدون مشارکت فعال بخش خصوصی، تأمین منابع مالی پایدار، اصلاح سازوکارهای اقتصادی صنعت برق و تقویت توان داخلی در تولید تجهیزات میسر نخواهد بود.
نخستین شرط حضور مؤثر بخش خصوصی
راشد پرستار، ایجاد جریان پایدار نقدینگی در بازار برق را از الزامات اصلی افزایش تاب‌آوری نیروگاه‌های حرارتی برشمرد و خاطرنشان کرد که چالش جدی سرمایه‌گذاران خصوصی، فاصله زمانی طولانی میان تولید برق و دریافت مطالبات است. وی توضیح داد که پرداخت‌های مربوط به فروش برق از طریق شرکت مدیریت شبکه برق کشور با تأخیرهای مکرر همراه است که فشار مضاعفی بر سرمایه در گردش نیروگاه‌ها وارد می‌کند. این فعال حوزه صنعت نیروگاهی افزود که اگرچه فروش برق در بورس انرژی از مزیت تسویه نقدی برخوردار است، اما قیمت‌های کشف‌شده در این بازار با هزینه‌های واقعی تولید فاصله زیادی دارد و فاقد جذابیت اقتصادی لازم برای سرمایه‌گذاری است؛ لذا نقد بودن معاملات بورس تنها زمانی به توسعه سرمایه‌گذاری می‌انجامد که قیمت برق منعکس‌کننده هزینه‌های واقعی تولید و بازده منطقی سرمایه باشد. وی با اشاره به موفقیت قراردادهای دوجانبه فروش برق، به‌ویژه تجربه نیروگاه طوس، اظهار داشت که این شیوه به دلیل تسویه مطالبات در بازه‌ای حدود ۴۵ روز، امکان برنامه‌ریزی مالی بهتری را فراهم کرده و ریسک کمبود نقدینگی را کاهش می‌دهد. پرستار تأکید کرد که ترکیب قیمت‌های غیرواقعی در بورس انرژی، تأخیر در پرداخت مطالبات توسط مدیریت شبکه و محدودیت ظرفیت قراردادهای دوجانبه، نرخ بازگشت سرمایه را برای بخش خصوصی غیرجذاب کرده و مانع از ورود آن‌ها به پروژه‌های توسعه‌ای و نوسازی شده است؛ در حالی که اصلاح این چرخه می‌تواند منابع مالی لازم برای تعمیرات، خرید تجهیزات و ارتقای فناوری را تأمین کند.
توسعه ساخت داخل پایه اصلی تاب‌آوری نیروگاه‌ها
راشد پرستار، توسعه تولید داخلی تجهیزات و قطعات راهبردی را از دیگر ارکان تاب‌آوری نیروگاه‌های حرارتی دانست و گفت که در شرایط بحران یا پس از جنگ، واردات تجهیزات ممکن است به دلیل تحریم‌ها، مشکلات حمل‌ونقل، نوسانات نرخ ارز یا اختلال در زنجیره تأمین جهانی با بن‌بست مواجه شود. وی با تأکید بر اهمیت بومی‌سازی قطعات برای کاهش وابستگی خارجی، کوتاه شدن زمان تأمین تجهیزات و انتقال دانش فنی، به تجربه موفق نیروگاه طوس اشاره کرد که با تکیه بر توان متخصصان داخلی و همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان، توانسته است بخش قابل‌توجهی از نیازهای خود را در زمینه ساخت قطعات مصرفی تأمین کرده و هزینه‌ها را کاهش دهد. به اعتقاد وی، تداوم این مسیر می‌تواند الگویی برای سایر نیروگاه‌های کشور در راستای افزایش امنیت انرژی باشد.
تعمیرات به‌موقع، ابزاری برای جلوگیری از خاموشی
این فعال حوزه صنعت نیروگاهی با بیان اینکه تاب‌آوری صرفاً با ساخت تجهیزات جدید حاصل نمی‌شود، اجرای به‌موقع تعمیرات دوره‌ای و اورهال را حیاتی‌ترین ابزار برای جلوگیری از خروج‌های اضطراری دانست. وی تصریح کرد که انجام تعمیرات اساسی نیازمند همکاری نهادهایی نظیر دستگاه‌های اجرایی، تأمین‌کنندگان تجهیزات، شرکت‌های حمل‌ونقل، گمرک و سازندگان داخلی است، اما شرط اصلی موفقیت در این مسیر، وجود نقدینگی کافی است. پرستار با اشاره به عملکرد نیروگاه طوس از سال ۱۴۰۱، خاطرنشان کرد که این نیروگاه با اجرای منظم برنامه‌های اورهال، استفاده از قطعات باکیفیت و استقرار نظام پایش وضعیت تجهیزات، موفق شده است نرخ خروج اضطراری واحدهای خود را به شکل چشمگیری کاهش دهد و حتی نیروگاه‌های قدیمی را با مدیریت فنی مناسب و منابع مالی کافی، در ضریب آمادگی بالایی حفظ کند.
پیشنهادهایی برای افزایش تاب‌آوری صنعت برق
راشد پرستار در پایان با اشاره به ضرورت احیای ظرفیت‌های تولیدی نیروگاه‌های فرسوده، تأکید کرد که اجرای پروژه‌های بازتوانی و افزایش راندمان نیازمند سرمایه‌گذاری کلان است که تنها با اصلاح نظام قیمت‌گذاری برق و واقعی‌سازی قیمت‌ها توسط نهادهایی مانند سندیکای شرکت‌های تولیدکننده برق و تشکل‌های اقتصادی امکان‌پذیر خواهد بود. وی راهکارهایی همچون توسعه بازار رقابتی برق، اصلاح سقف قیمت‌ها در بورس انرژی، گسترش قراردادهای دوجانبه، اختصاص هدفمند یارانه‌ها به مصرف‌کنندگان نهایی، انتشار اوراق مالی پروژه‌های نیروگاهی و ارائه مشوق‌های مالیاتی را برای تقویت مشارکت بخش خصوصی پیشنهاد کرد. پرستار در نهایت تأکید کرد که تحقق تاب‌آوری پایدار در صنعت برق، یک ضرورت اقتصادی و بخشی از راهبرد ملی برای بازسازی زیرساخت‌های حیاتی و تضمین استمرار رشد تولید در کشور است.
