در استانی که زمین‌های کشاورزی از ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی بالایی برخوردارند و قیمت زمین، احداث نیروگاه‌های خورشیدی را با محدودیت‌های جدی مواجه کرده است، وزارت نیرو به سراغ ظرفیتی رفته که سال‌ها عمدتاً برای تأمین آب کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ یعنی آب‌بندان‌ها. مدیرعامل شرکت توانیر با تأکید بر ظرفیت قابل توجه آب‌بندان‌های مازندران، بهره‌گیری از پنل‌های خورشیدی شناور را یکی از راهکار‌های عملیاتی برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش فشار بر شبکه برق استان برشمرد؛ ظرفیتی که می‌تواند بدون نیاز به اشغال اراضی کشاورزی، بخشی از نیاز برق مازندران را از طریق انرژی پاک تأمین کند. محمد اله داد در حاشیه بازدید از پروژه‌های انرژی در استان مازندران تصریح کرد: قیمت بالای زمین و محدودیت‌های مربوط به کاربری‌های کشاورزی، احداث نیروگاه‌های خورشیدی زمینی را با چالش روبرو کرده است و استفاده از ظرفیت آب‌بندان‌ها برای نصب پنل‌های خورشیدی شناور، راهکاری هوشمندانه برای عبور از این موانع محسوب می‌شود. وی افزود: مازندران از آب‌بندان‌های متعددی بهره می‌برد که با حمایت شرکت توانیر و وزارت نیرو، می‌توان از این پتانسیل برای تولید برق پایدار و پاک استفاده کرد.
خورشید به جای زمین؛ یک ظرفیت مغفول برای مازندران
احداث نیروگاه خورشیدی به‌طور معمول نیازمند زمین است؛ اما در استانی نظیر مازندران که بخش عمده‌ای از اراضی آن دارای کاربری کشاورزی است، تأمین زمین مناسب به یکی از موانع اصلی توسعه نیروگاه‌های خورشیدی تبدیل شده است. بهره‌گیری از سطح آب آب‌بندان‌ها می‌تواند بخشی از این معادله را تغییر دهد. در این مدل، پنل‌های خورشیدی بر روی سازه‌های شناور نصب می‌شوند و بدون آنکه بخش قابل توجهی از اراضی کشاورزی برای تولید برق اختصاص یابد، امکان تولید انرژی تجدیدپذیر فراهم می‌گردد. البته توسعه این شیوه نیازمند انجام مطالعات فنی، زیست‌محیطی و آبی دقیق است تا استفاده از سطح آب، کارکرد اصلی آب‌بندان‌ها را با اختلال مواجه نکند؛ با این حال در صورت جانمایی صحیح، این روش یکی از گزینه‌های قابل بررسی برای توسعه انرژی خورشیدی در مازندران است. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که استان در سال‌های اخیر همزمان با رشد تقاضای برق، با محدودیت‌های شبکه و فشار ناشی از افزایش مصرف دست‌به‌گریبان بوده است.
سقف شالی‌کوبی‌ها و سوله‌های صنعتی؛ نیروگاه‌های کوچک روی بام
برنامه توسعه انرژی خورشیدی در مازندران تنها به آب‌بندان‌ها محدود نمی‌شود؛ مدیرعامل شرکت توانیر با اشاره به الزامات قانونی در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، از ظرفیت گسترده سقف سوله‌های صنعتی و واحد‌های تولیدی برای نصب پنل‌های خورشیدی سخن گفت. بر اساس قوانین بالادستی از جمله ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، ادارات و صنایع مکلف شده‌اند بخشی از برق مصرفی خود را از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین کنند. در این میان، سوله‌های صنعتی و شالی‌کوبی‌های مازندران می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند؛ چراکه نصب پنل بر روی سقف این واحدها، علاوه بر استفاده بهینه از فضای موجود، نیاز به تأمین زمین جدید را کاهش می‌دهد. این ظرفیت به‌ویژه برای واحد‌هایی که در ساعات روز مصرف برق قابل توجهی دارند، می‌تواند از یک سو به کاهش وابستگی به شبکه و از سوی دیگر به توسعه تولید برق پاک کمک کند.
هشدار به صنایع و ادارات؛ یا خورشیدی بسازید یا برق سبز بخرید
محمد اله داد با تأکید بر اجرای الزامات قانونی اعلام کرد: ادارات و صنایع در صورت عدم احداث نیروگاه خورشیدی، ملزم به خرید برق مورد نیاز خود از تابلو‌های سبز بورس انرژی هستند. بدین ترتیب، توسعه انرژی خورشیدی دیگر صرفاً یک انتخاب برای صنایع و دستگاه‌های دولتی نیست و در چارچوب قوانین موجود، بخشی از الگوی جدید تأمین انرژی آن‌ها محسوب می‌شود. این رویکرد در شرایطی اهمیت بیشتری می‌یابد که ناترازی برق به یکی از مسائل مهم اقتصاد کشور تبدیل شده و افزایش ظرفیت تولید برق به تنهایی پاسخگوی رشد تقاضا نیست. توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه در محل مصرف، می‌تواند بخشی از فشار بر شبکه را کاهش داده و وابستگی به سوخت‌های فسیلی را نیز کمتر کند.
برخورد با ماینر‌ها تشدید می‌شود؛ ۱۷ هزار انشعاب غیرمجاز جمع‌آوری شد
در کنار تلاش برای افزایش تولید، مدیریت مصرف و مقابله با مصارف غیرمجاز نیز در دستور کار صنعت برق مازندران قرار دارد. محمد اله داد با اشاره به وضعیت شبکه برق استان گفت: اگرچه شرایط نسبت به سال گذشته بهبود یافته، اما وضعیت همچنان حساس است و برخورد با انشعابات غیرمجاز و استخراج غیرقانونی رمزارز با جدیت دنبال می‌شود. وی از اجرای اقدامات ضربتی در مناطق خوش‌نشین و سکونتگاه‌های غیررسمی برای حذف انشعابات غیرمجاز و جمع‌آوری دستگاه‌های ماینر غیرقانونی خبر داد. بر اساس اعلام این مقام مسئول، تاکنون بیش از ۱۷ هزار انشعاب غیرمجاز در استان مازندران حذف یا به انشعاب قانونی تبدیل شده است؛ روندی که قرار است در نیمه دوم سال با جدیت بیشتری ادامه یابد. محمد اله داد همچنین از مردم خواست هرگونه اطلاعات درباره نصب دستگاه‌های استخراج رمزارز یا استفاده غیرمجاز از برق را از طریق سامانه ۳۶۱۲۱ گزارش کنند.
کاهش ۳ درصدی تقاضای برق با همراهی مردم
در بخش دیگری از این برنامه، معاون وزیر نیرو با قدردانی از همکاری مردم مازندران در مدیریت مصرف برق، از کاهش ۳ درصدی تقاضای برق خبر داد. وی گفت: با وجود رشد مصرف برق در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل، با اجرای محدودیت‌های هدفمند در بخش‌های صنعت و کشاورزی و همراهی مردم، تقاضای برق تا ۳ درصد کاهش یافته است. این کاهش در شرایطی حاصل شده که رشد مصرف برق همچنان یکی از چالش‌های اصلی شبکه محسوب می‌شود و افزایش دما در فصل گرم سال، فشار مضاعفی به تولید و انتقال برق وارد می‌کند.
مازندران؛ از آب‌بندان تا پشت‌بام در جست‌وجوی برق پاک
آنچه اکنون در مازندران در حال شکل‌گیری است، نشان می‌دهد مسیر توسعه انرژی خورشیدی الزاماً از زمین‌های جدید عبور نمی‌کند. آب‌بندان‌ها، سقف سوله‌های صنعتی، شالی‌کوبی‌ها و ساختمان‌های اداری می‌توانند بخشی از ظرفیت جدید تولید برق را در خود جای دهند؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند بدون تحمیل فشار مضاعف بر اراضی کشاورزی، به افزایش تولید برق پاک کمک کند. از سوی دیگر، مقابله با انشعابات غیرمجاز و ماینر‌ها نشان می‌دهد عبور از ناترازی انرژی تنها با ساخت نیروگاه جدید ممکن نیست و همزمان باید سه مسیر دنبال شود: افزایش تولید، مدیریت مصرف و جلوگیری از اتلاف و مصرف غیرمجاز. مازندران اکنون در نقطه‌ای قرار دارد که باید میان ظرفیت‌های طبیعی، کشاورزی و انرژی خود تعادل برقرار کند. اگر آب‌بندان‌ها بدون آسیب به کارکرد اصلی‌شان به محل تولید انرژی خورشیدی تبدیل شوند و سقف واحد‌های صنعتی نیز به نیروگاه‌های کوچک تبدیل شود، می‌توان بخشی از پاسخ ناترازی برق را نه در اشغال زمین‌های جدید، بلکه در استفاده هوشمندانه از ظرفیت‌های موجود جست‌و‌جو کرد.
