حسین خواجه‌پور، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف و دبیر شورای راهبری مدیریت سبز دانشگاه، با بررسی دقیق چالش‌های حوزه انرژی در کشور و تبیین راهبردهای کلان دانشگاه صنعتی شریف، وضعیت کنونی را این‌گونه تحلیل کرد: تشدید روند مصرف گاز، افت فشار در مخازن گازی و محدودیت‌های موجود در تولید سوخت‌های فسیلی، امنیت تأمین برق کشور را با مخاطرات جدی مواجه ساخته است. در چنین شرایطی، گذار به سمت توسعه منابع تجدیدپذیر به یکی از راهکارهای استراتژیک برای تحقق تأمین پایدار انرژی تبدیل شده است. وی در ادامه افزود: استفاده از سوخت‌های مایع به‌عنوان جایگزین در نیروگاه‌ها طی سال‌های اخیر، علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین اقتصادی، پیامدهای مخرب زیست‌محیطی و آلودگی هوا را به همراه داشته است. در مقابل، بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر ضمن بی‌نیازی از سوخت فسیلی، با امکان احداث نیروگاه‌های کوچک و پراکنده در نقاط مختلف، نقش مؤثری در ارتقای تاب‌آوری شبکه انرژی ایفا می‌کند.
الزام دستگاه‌های دولتی به افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر
خواجه‌پور با تأکید بر تحولات سیاست‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، تصریح کرد: در سال‌های اخیر، بسته‌ای از سیاست‌های حمایتی و تکالیف قانونی برای توسعه این منابع وضع شده است که بر اساس آن، دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی مکلف به تأمین یا خرید بخشی از برق مصرفی خود از منابع تجدیدپذیر هستند. طبق مقررات ابلاغی، دستگاه‌های دولتی از سال ۱۴۰۳ ملزم شده‌اند سالانه پنج درصد از انرژی مصرفی خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند؛ این سهم با شیب صعودی افزایش یافته و بر اساس مصوبه جدید شورای عالی انرژی، تا سال ۱۴۰۷ به ۴۰ درصد خواهد رسید. عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به آمار مصرف برق دانشگاه، اظهار داشت: با اجرای برنامه‌های بهینه‌سازی، مصرف سالانه برق دانشگاه شریف از حدود ۲۰ گیگاوات‌ساعت به حدود ۱۷ گیگاوات‌ساعت کاهش یافته است. وی افزود: برای تحقق سهم ۲۰ درصدی برق تجدیدپذیر، دانشگاه نیازمند ظرفیتی در حدود دو مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر است؛ در صورتی که مصرف برق افزایش یابد و امکان کاهش تقاضا از طریق بهینه‌سازی محدود شود، تکلیف دانشگاه برای پوشش ۴۰٪ برق تجدیدپذیر می‌تواند به حدود چهار مگاوات افزایش یابد.
بخش قابل توجهی از هزینه برق صرف جریمه می‌شود
خواجه‌پور با اشاره به فشارهای مالی ناشی از عدم تأمین سهم تعیین‌شده انرژی تجدیدپذیر، گفت: به دلیل پایین بودن ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر در دانشگاه، بخش عمده‌ای از بودجه قبض برق صرف پرداخت جریمه‌های عدم تولید می‌شود. بر اساس برآوردها، در شش ماه نخست سال، هزینه خدمات عمومی دانشگاه شامل آب، برق و گاز حدود ۳۵ میلیارد تومان بوده که ۸۰ درصد آن به برق اختصاص دارد؛ از این مبلغ، حدود ۷۰ درصد، معادل ۲۰ میلیارد تومان، بابت جریمه عدم تولید برق تجدیدپذیر پرداخت شده است. این عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی شریف، هزینه بالای احداث نیروگاه را چالش اصلی دانست و افزود: هزینه احداث نیروگاه تجدیدپذیر حدود ۳۵۰ دلار به ازای هر کیلووات است و با توجه به وابستگی به تجهیزات وارداتی، سرمایه‌گذاری مورد نیاز ماهیت ارزی دارد. وی تصریح کرد: برای احداث دو مگاوات ظرفیت، حدود یک میلیون دلار و برای چهار مگاوات تا دو میلیون دلار سرمایه نیاز است که تأمین آن برای دانشگاه دشوار است.
ظرفیت ۱.۵ مگاواتی سقف‌های دانشگاه برای انرژی خورشیدی
وی با اشاره به نصب یک نیروگاه ۸۵ کیلوواتی در دانشکده مهندسی شیمی و نفت، تأکید کرد که این میزان در مقایسه با نیاز دو مگاواتی دانشگاه بسیار ناچیز است. عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف ادامه داد: دانشگاه حدود ۱۶ هکتار مساحت دارد که شش هکتار آن را سقف ساختمان‌ها تشکیل می‌دهد؛ بررسی‌ها نشان می‌دهد دستکم دو هکتار از این سطوح برای نصب پنل‌های خورشیدی مناسب بوده و ظرفیت ایجاد حدود ۱.۵ مگاوات نیروگاه خورشیدی را دارد. به گفته وی، تأمین مالی نیروگاه‌های پشت‌بامی با مشارکت دانشکده‌ها و معاونت‌های مختلف امکان‌پذیر است؛ چنان‌که دانشکده مهندسی انرژی با حمایت معاونت علمی و فناوری، دانشکده مهندسی برق از طریق منابع داخلی یا تفاهم‌نامه‌های صنعتی و دانشکده مهندسی شیمی و نفت با حمایت وزارت نفت در این مسیر گام برداشته‌اند.
خرید یک مگاوات ظرفیت از نیروگاه‌های وزارت نیرو
خواجه‌پور از خرید ظرفیت نیروگاهی خارج از دانشگاه به‌عنوان راهکار دیگر یاد کرد و گفت: دانشگاه صنعتی شریف اخیراً موفق به خرید سهمی از نیروگاه‌های عرضه شده توسط وزارت نیرو به میزان تقریبی یک مگاوات شده است. وی افزود: این پروژه تا آذرماه به بهره‌برداری می‌رسد و از نظر اقتصادی برای دانشگاه مقرون‌به‌صرفه‌تر از احداث مستقل است، زیرا احداث همین میزان ظرفیت در بازار آزاد با احتساب هزینه‌های اتصال به شبکه و راهبری، بسیار پرهزینه‌تر خواهد بود.
زمین ۱۶ هکتاری شریف در قلعه‌حسن‌خان
عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به ظرفیت اراضی خارج از دانشگاه، بیان کرد: استفاده از زمین قلعه‌حسن‌خان در شهر قدس با مساحت ۱۶.۳ هکتار، ظرفیت احداث حداقل ۱۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر را فراهم می‌کند. وی ادامه داد: اگر چهار مگاوات از این ظرفیت برای رفع تکلیف دانشگاه اختصاص یابد، شش مگاوات باقی‌مانده می‌تواند به‌عنوان نیروگاه درآمدزا عمل کند؛ برآوردها نشان می‌دهد این ظرفیت می‌تواند سالانه حدود ۱۰۰ میلیارد تومان درآمد خالص برای دانشگاه ایجاد کند. خواجه‌پور تأکید کرد: توسعه نیروگاه در اراضی خارج از دانشگاه علاوه بر تأمین نیاز انرژی، به منبع درآمدی پایدار تبدیل خواهد شد.
۵۹ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در یک سال اخیر
وی درباره میزان سرمایه‌گذاری دانشگاه گفت: ارزش سرمایه‌گذاری برای نصب نیروگاه‌های تجدیدپذیر در سال‌های گذشته حدود ۹ میلیارد تومان بوده است. خواجه‌پور افزود: در یک سال اخیر نیز پنج میلیارد تومان برای نصب نیروگاه‌های داخلی و ۵۰ میلیارد تومان برای خرید سهام نیروگاه وزارت نیرو اختصاص یافته است.
شورای راهبری مدیریت سبز؛ محور هماهنگی اقدامات
عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی شریف با اشاره به تشکیل شورای راهبری مدیریت سبز از مهرماه ۱۴۰۴، اظهار کرد: توسعه نیروگاه‌های پشت‌بامی، خرید ظرفیت از وزارت نیرو و استفاده از مشاور تخصصی خورشیدی، محورهای اصلی این شورا است. وی افزود: این شورا نقش هماهنگ‌کننده را ایفا می‌کند و پیش‌بینی می‌شود ظرفیت نیروگاه‌های پشت‌بامی دانشگاه طی سال آینده به دو برابر وضعیت فعلی برسد. پس از خرید ظرفیت از وزارت نیرو، اولویت بعدی، تأمین مالی و احداث نیروگاه در اراضی خارج از دانشگاه خواهد بود. دانشگاه صنعتی شریف با دنبال کردن هم‌زمان راهکارهایی نظیر کاهش مصرف، استفاده از سقف ساختمان‌ها، خرید ظرفیت نیروگاهی و سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های بزرگ، در مسیر توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گام برمی‌دارد تا علاوه بر رعایت الزامات قانونی، هزینه‌های انرژی را کاهش داده و از ظرفیت‌های اقتصادی موجود بهره‌برداری کند.
