مدل‌ های سرمایه‌گذاری نیروگاه خورشیدی در ایران

مدل‌های سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی ایران

سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی در ایران از روش‌های متنوعی امکان‌پذیر است. سرمایه‌گذاران می‌توانند برق تولیدی خود را از طریق قراردادهای خرید تضمینی به فروش برسانند، وارد معاملات تابلوی سبز بورس انرژی شوند، برای تأمین برق واحدهای صنعتی اقدام به احداث نیروگاه خودتأمین کنند و یا در پروژه‌های خاص از سازوکارهای قانونی مانند ماده ۱۲ بهره‌مند شوند.

تفاوت اصلی این مدل‌ها تنها در نرخ فروش برق نیست؛ بلکه ساختار قرارداد، هویت خریدار، میزان ریسک، مقیاس بهینه پروژه و اهداف کلان سرمایه‌گذاری در هر روش متفاوت است. از این رو، تعیین مدل درآمدی پیش از تملک زمین و خرید تجهیزات، گامی حیاتی در موفقیت پروژه محسوب می‌شود.

اصلی‌ترین روش‌های سرمایه‌گذاری خورشیدی در ایران

در حال حاضر، مهم‌ترین مسیرهای پیش روی سرمایه‌گذاران عبارت‌اند از :

1. فروش برق به روش خرید تضمینی (ماده ۶۱)

2. عرضه و فروش برق در تابلوی سبز بورس انرژی

3. انعقاد قراردادهای دوجانبه فروش برق تجدیدپذیر

4. احداث نیروگاه‌های خودتأمین ویژه صنایع

5. سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مبتنی بر ماده ۱۲

هر یک از این مدل‌ها دارای ساختار اقتصادی ویژه‌ای هستند و برای گروه‌های خاصی از سرمایه‌گذاران کارایی دارند.

خرید تضمینی برق (ماده ۶۱)

یکی از متداول‌ترین روش‌ها، انعقاد قرارداد خرید تضمینی برق در چارچوب ماده ۶۱ قانون اصلاح الگوی مصرف انرژی است. در این مدل، سرمایه‌گذار پس از احداث نیروگاه، برق تولیدی را طبق شرایط قرارداد به خریدارِ تعیین‌شده از سوی وزارت نیرو و ساتبا تحویل می‌دهد.

سازمان ساتبا در فراخوان‌های تأمین مالی سال ۱۴۰۵، نیروگاه‌های دارای قرارداد ماده ۶۱ را در کنار پروژه‌های فعال در تابلوی سبز، به‌عنوان طرح‌های واجد شرایط پذیرش معرفی کرده است.

فروش برق در تابلوی سبز بورس انرژی

مدل دیگر، عرضه برق تجدیدپذیر در تابلوی برق سبز بورس انرژی است. در این روش، به‌جای نرخ ثابت، قیمت برق بر اساس سازوکار عرضه و تقاضا در بازار تعیین می‌شود.

مقررات سال ۱۴۰۵، تابلوی سبز را بستری برای معاملات فیزیکی و قراردادهای دوجانبه تعریف کرده است. از مزایای این روش، معافیت‌های خاص برای خریداران برق از تابلوی سبز در زمان اعمال محدودیت‌های شبکه (ناترازی) است.

قراردادهای دوجانبه فروش برق

سرمایه‌گذار می‌تواند به‌جای عرضه عمومی در بورس، مستقیماً با یک مصرف‌کننده (معمولاً صنعتی) قرارداد دوجانبه منعقد کند. طبق آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع مجازند برق موردنیاز خود را از طریق قرارداد با تولیدکنندگان غیردولتی تأمین کنند. در این مدل، طرفین می‌توانند شرایط اقتصادی قرارداد را بر اساس توافقات دوجانبه تنظیم کنند که البته مستلزم بررسی دقیق اعتبار خریدار و تعهدات قراردادی است.

احداث نیروگاه خودتأمین برای صنایع

بسیاری از صنایع برای کاهش هزینه‌ها و رفع محدودیت‌های تولید، اقدام به احداث نیروگاه خورشیدی می‌کنند. طبق ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش‌بنیان، صنایع با مصرف بیش از یک مگاوات موظف‌اند بخشی از برق خود را از منابع تجدیدپذیر تأمین کنند.

سرمایه‌گذاری بر اساس ماده ۱۲

ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر، سازوکاری برای بازپرداخت سرمایه‌گذاری از محل صرفه‌جویی در مصرف سوخت است. این مدل برای پروژه‌هایی که منجر به کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی می‌شوند، طراحی شده و در مناقصات بزرگ نیروگاهی نیز به کار گرفته می‌شود. تفاوت اصلی آن با ماده ۶۱ در ماهیت بازپرداخت است که بر پایه منافع حاصل از صرفه‌جویی تعریف می‌شود و معمولاً به فراخوان‌های دولتی وابسته است.

سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق صندوق‌های پروژه

برای کسانی که تمایلی به درگیری‌های اجرایی (مانند دریافت مجوز و احداث) ندارند، صندوق‌های سرمایه‌گذاری پروژه در بورس انرژی گزینه‌ای مناسب است. در این مدل، سرمایه‌گذار با خرید واحدهای صندوق، در تأمین مالی پروژه‌های کلان مشارکت می‌کند. بازدهی و ریسک این روش کاملاً تابع امیدنامه و عملکرد صندوق مربوطه است.

جدول مقایسه‌ای مدل‌های سرمایه‌گذاری

جمع‌بندی و نکات نهایی

انتخاب مدل مناسب، مستلزم بررسی دقیق عواملی نظیر میزان سرمایه اولیه، ظرفیت نیروگاه، زیرساخت‌های اتصال به شبکه، نرخ بازده داخلی (IRR) و دوره بازگشت سرمایه است. با توجه به تغییرات پیوسته در مقررات ساتبا، وزارت نیرو و بورس انرژی، توصیه می‌شود پیش از نهایی‌کردن هرگونه مدل مالی، آخرین بخشنامه‌ها و شرایط قانونی به‌دقت مطالعه و تحلیل شود.

بهترین مدل سرمایه‌گذاری، گزینه‌ای است که با اهداف اقتصادی، میزان ریسک‌پذیری و ماهیت فعالیت سرمایه‌گذار (صنعتی یا تجاری) بیشترین همخوانی را داشته باشد.